İç kontrol kısaca, bir kurumun amaç ve hedeflerine ulaşması yolunda ortaya çıkabilecek risklere karşı gerekli önlemlerin önceden alınmasına ilişkin politika ve prosedürlerdir.
İç kontrol, kurumun hedeflerine ulaşması için makul güvence sağlamak üzere tasarlanmış olan bir sistemdir.
Bu sistemin en iyi bilinen modeli olan COSO (Comittee of Sponsoring Organizations) çerçevesinde iç kontrol; kurumdaki iş ve eylemlerin mevzuata uygunluğunu, mali ve yönetsel raporlamanın güvenilirliğini, faaliyetlerin etkililiği ve etkinliği ile varlıkların korunmasını sağlamayı amaçlar.
İç kontrol bir amaç değil, idareyi hedeflerine ulaştırma amacını taşıyan bir yönetim aracıdır.
İç kontrol sadece form, belge, el kitabı ve prosedür değil, bunların yanı sıra organizasyonu, personeli ve yönetim tarzını da kapsayan bir sistemdir
İç kontrol, idarede ayrı bir birim veya görev olmayıp, yönetim işleviyle birlikte mevcut sistemlerin ayrılmaz bir parçası niteliğindedir.
İç kontrol sadece mali kontrollerden oluşmaz, mali olmayan kontrolleri de kapsar.
- İç Kontrolün Amaçları
İç kontrolün başlıca amaçları şunlardır:
– Gelir, gider, varlık ve yükümlülüklerin etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde yönetilmesini,
– Kurumun kanunlara ve diğer düzenlemelere uygun olarak faaliyet göstermesini,
– Her türlü malî karar ve işlemlerde usulsüzlük ve yolsuzluğun önlenmesini,
– Karar oluşturmak ve izlemek için düzenli, zamanında ve güvenilir rapor ve bilgi edinilmesini,
– Varlıkların kötüye kullanılmasını ve israfını önlemek ve kayıplara karşı korunmasını,
sağlamak.
- İç Kontrolün Bileşenleri
COSO modeli ve mali mevzuatımıza göre, iç kontrolün bileşenleri şunlardır:
1- Kontrol Ortamı
2- Risk Değerlendirmesi
3- Kontrol Faaliyetleri
4- Bilgi ve İletişim
5- Gözetim
Kontrol Ortamı; iç kontrol ve iç kontrolün önemi konusunda üst yönetimin tutum, davranış ve politikalardır.
Kontrol ortamı, iç kontrolün diğer unsurlarına temel teşkil eden genel bir çerçeve olup, kişisel ve mesleki dürüstlük, yönetim ve personelin etik değerleri, iç kontrole yönelik destekleyici tutum, mesleki yeterlilik, organizasyonel yapı, insan kaynakları politikaları ve uygulamaları ile yönetim felsefesi ve iş yapma tarzına ilişkin hususları kapsar.
Risk Değerlendirmesi; Kurumun amaçlarına ulaşmasını engelleyecek risklerin tespit edilmesi, analiz edilmesi ve gerekli önlemlerin belirlenmesi sürecidir.
Kontrol Faaliyetleri; Kurumun hedeflerinin gerçekleştirilmesini sağlamak ve belirlenen riskleri yönetmek amacıyla oluşturulan politika ve prosedürlerdir. Kontroller; işlem öncesi kontrol, süreç kontrolü ve işlem sonrası kontrolleri kapsar.
Bilgi ve İletişim; Gerekli bilginin ihtiyaç duyan kişi, personel ve yöneticiye belirli bir formatta ve ilgililerin iç kontrol ve diğer sorumluluklarını yerine getirmelerine imkan verecek bir zaman dilimi içinde iletilmesini sağlayacak bilgi, iletişim ve kayıt sistemini kapsar.
İzleme (Gözetim); İç kontrol sisteminin kalitesini değerlendirmek üzere yürütülen tüm izleme faaliyetlerini kapsar.
- İç Kontrol – İç Denetim İlişkisi
İç denetim iç kontrolün bir unsurudur (gözetim unsuru).
İç denetim; iç kontrol sisteminin mevcudiyeti ile etkin işleyip işlemediğini izleme ve değerlendirme faaliyetidir.
Dolayısıyla, iç denetimin yokluğunda iç kontrol sisteminin etkili işleyip işlemediğinden tam olarak emin olunamaz.
- Kamuda İç Kontrol
Kamu idarelerinde iç kontrole ilişkin başlıca düzenleme ve yönlendirici çalışmalar şunlardır:
– 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu (5. Kısım)
– Kamu İç Kontrol Yönetmeliği
– Kamu Ön Malî Kontrol Yönetmeliği
– Harcama Yetkilileri Hakkında Genel Tebliğ
– Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği
– İç Kontrol Standartlarına Uyum Eylem Planı Rehberi
– Kamu İç Kontrol Rehberi
– Kamu İç Kontrol Standartlarına Uyum Genelgesi
İç kontrole ilişkin standart ve yöntemler Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından belirlenir, geliştirilir ve uyumlaştırılır. Bu çerçevede Bakanlık tarafından Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği yayımlanmıştır.
Kamu idareleri belirlenen söz konusu standartlara uyumu sağlayacak veya güçlendirecek tedbirleri içeren Kamu İç Kontrol Standartlarına Uyum Eylem Planını hazırlar ve yürürlüğe koyar.
Kamu idarelerinin Kamu İç Kontrol Standartlarına uyum çalışmaları ve uyum düzeyi Bakanlık tarafından izlenir ve değerlendirilir.
Üst yönetici, idarede iç kontrol sisteminin oluşturulmasını sağlar, işleyişi izler ve gerekli tedbirleri alır.
İdarelerde Kamu İç Kontrol Standartlarına uyum çalışmaları; harcama birimlerinin sorumluluğunda, üst yöneticinin liderliği ve gözetiminde, malî hizmetler biriminin teknik desteği ve koordinatörlüğünde yürütülür.
- İç Kontrol – Ön Mali Kontrol
Ön mali kontrol iç kontrolün bir parçasıdır.
Ön mali kontrol; idarelerin gelir, gider, varlık ve yükümlülüklerine ilişkin malî karar ve işlemlerinin; idarenin bütçesi, bütçe tertibi, kullanılabilir ödenek tutarı, ayrıntılı harcama programı ve ayrıntılı finansman programı, merkezi yönetim bütçe kanunu ve diğer malî mevzuat hükümlerine uygunluğu ve kaynakların etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde kullanılması yönlerinden yapılan kontrolüdür.
İç kontrol; mali ve mali olmayan tüm kontrolleri kapsar, ön mali kontrol ise harcama ve ödeme işlemlerinde icra edilen kontrolleri ifade eder.
Kamu idarelerinde ön mali kontrolün icra ediliş biçimi Kamu Ön Malî Kontrol Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir.
0 yorum